2012 Tokaji furmint, MA’D van Szent Tamás bij tuinbonen & venkel met dragon-boterdressing

  
Recept uit de Delicious: tuinbonen, haricots verts & venkel met dragon-boterdressing en kip-uit-de-oven. Erg lekker en verrassend. 

Erbij: 2012 Tokaji furmint, MA’D van Szent Tamás Winery. Van vulkanische bodem. Het wijnhuis bestaat sinds 2011 en deze furmint wirdt sinds 2012 gemaakt. Furmint is het witte topras van Hongarije. De producent koopt de druiven in van geselecteerde wijnboeren die volgens hun eisen produceren. De eigenwijze fles is ontworpen door Géza Ipacs en is geïnspireerd op de halve literfles van Tokaji Aszú. 

Zeer droog, maar met veel rijp fruit en bloesem. Mineraliteit. Vol. Mooie fraicheur, fijne zuren. Sluit waanzinnig mooi aan op de anijstoets van venkel en dragon. 

O.a. te koop bij Miranda Beems. 

Vinissima’s kleine wegwijzer naar inheemse Macedonische druivenrassen: vranec en smederevka, temjanika, zilavka, kratosija en stanosija

Macedonische druivenrassen

Vorige week maakten we met 8 Nederlanders (sommeliers en pers/bloggers) een korte trip naar Macedonië. Niet de gelijknamige noordelijke Griekse provincie, maar het land dat tussen Servië (Noord), Bulgarije (Oost), Griekenland (Zuid) en Albanië (West) ligt. Vanwege dat naamsgeschil met Griekenland mag Macedonië zich trouwens formeel in internationaal verband geen Macedonië noemen. Het land heet daarom officieel FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia), ofwel de Republiek Macedonië. Met 2,1 miljoen inwoners is het een relatief klein land in de Balkan. Inmiddels is het land kandidaat EU-lid, met de euro kun je er dus nog niet betalen.

Er zijn rond de 33.500 hectare wijngaarden (waarvan 70% met wijndruiven en 30% met tafeldruiven beplant zijn) en er wordt zo’n 100 miljoen liter wijn geproduceerd. In 2011 stond het land op de 27e plaats van de wereld.

Export
Er zijn momenteel zo’n 80 wijnproducenten in Macedonië. Vijftien daarvan exporteren. Zo’n 80% van de wijnproductie wordt geëxporteerd. Wij bezochten in korte tijd maar liefst negen wijnproducenten die allemaal exporteren: Stobi, Sopot, Tikves, Bovin, Popova Kula, Dalvina, Imako, Ezimit en Kamnik. Verslagen hiervan vind je elders op deze site (zie ook de diverse blogs onder https://vinissima.wordpress.com/category/macedonie/).

Ontdekkingsreis
Waarom is Macedonië leuk? Als je van vineuze ontdekkingsreizen houdt, dan hou je ook van Macedonië! Natuurlijk, we vinden hier ook chardonnay, sauvignon blanc, cabernet sauvignon en merlot. Soms zelfs verrassend goed. Maar als je wilt exporteren, is het wel handig dat wijnliefhebbers je eerst leren kennen via goed gemaakte wijnen van internationaal bekende druivenrassen.

Maar wat mij betreft zit de aardigheid van landen als Hongarije, Griekenland, Georgië, Slovenië, Kroatië, Bulgarije of Macedonië juist in het feit dat zij ook een andere wereld laten zien! Hier kun je je hart ophalen aan onbekende, inheemse, autochtone en soms ‘vergeten’ druifjes. En dat maakt dat je je hier een echte vineuze ontdekkingsreiziger kunt voelen. Inmiddels zijn we allemaal al redelijk bekend met de Hongaarse troef furmint. Georgische saperativi, kisi en rkatseteli dringen mondjesmaat door. Zuiver wit uit Slovenië van bijvoorbeeld welschriesling en mooie volle wijnen van de Griekse agiorgitiko of assyrtiko wekken interesse van sommeliers.

De nieuwe ‘icon grape’: vranec!
Ook in Macedonië hebben we weer verrassende druiven met mooie namen als smederevka en temjanika en meer onuitspreekbare dryuivenrassen als vranec, kratusija, zupljanka en zilavka. Wat mij betreft is vranec (spreek: wraa-netsch) de grote ster. Wat furmint voor Hongarije is, malbec al enige tijd voor Argentinië is en wat carmenère voor Chili moet worden, dat moet vranec voor Macedonië worden! Vranec is een prachtig rood druivenras die mooie volle zwoele wijnen oplevert en die het ook geweldig doet als blendpartner van cabernet sauvignon en merlot. Mijn tip aan de Macedonische wijnproducenten is dan ook: zet vol in op vranec en maak van vranec de ‘icon grape’ van Macedonië! Je hebt dan echt iets herkenbaars en eigens waarmee je je internationaal kunt profileren.

Wil je meer weten over de verschillende druibenrassen van Macedonië? Hieronder heb ik een klein overzicht gemaakt voor de belangrijkste witte en rode druivenrassen van Macedonië. De internationale beschrijf ik niet, de inheemse wel.

Witte druivenrassen

Rkatsiteli (r’kacteli)
Dit druivenras is van oorsprong Georgisch, maar het wordt sinds de 50ger jaren van de vorige eeuw veel in Macedonië gebruikt, met name in de vallei van de Vardar-rivier. De naam betekent rode wijnscheut (rka = wijnscheut, tsiteli = rood). De wijnen van rkatsiteli zijn fris, rond en harmonieus en hebben een herkenbaar aroma. In Macedonië hebben ze aroma’s van appel, peer, mango, perzik, grapefruit en ananas. Serveer ‘m bij neutrale kaas, prosciuto, wit vlees of groene salades.

NB In China is het ras geïntroduceerd als baigu.

Sipon (= furmint)
Sipon (šipon) is hetzelfde ras als de Hongaarse furmint. Het is het belangrijkste druivenras voor Hongaarse Tokaji. In Macedonië wordt het vooral voor mooie droge wijnen gebruikt die een goede aciditeit bereiken.

Smederevka (plovdina, dimyat)
Dit is het belangrijkste witte druivenras van Macedonië. De oorsprong van smederevka is wellicht Servië, maar dat is onbekend. Het is een van de oudste druivenrassen uit de Balkan. Het ras komt in bijna alle wijngebieden van Macedonië voor.

Smederevka rijpt laat, vaak begin oktober, en geeft een hoge opbrengst. Het ras is gevoelig voor kou en groeit dus met name in de warmere gebieden.

De wijn van smederevka is fruitig en vriendelijk met een relatief laag alcoholpercentage en wat vanilletonen. Er wordt vooral tafelwijnkwaliteit en bulkwijnen van gemaakt, maar de druif kan ook aardige wijnen opleveren. Spijs: samen met lichte apetizers, wit vlees, kaas, vis en groene salade.

Smederevkadruiven worden ook gebruikt voor de frisse zomerse ‘spritzer’ (mix ‘m dan met bruiswater) en voor de productie van de Macedonische brandy: rakija.

In de druivenbijbel van Jancis Robinson vind je deze druif onder zijn Bulgaarse naam dimyat. Robinson omschrijft de druif als “productive, everyday Bulgarian white” en vermoedt dat het druivenras oorspronkelijk uit Bulgarije komt. De Macedonische smederevka geeft volgens haar “unexceptional everyday wines”.

Temjanika (muscat blanc à petits grains)
De oorsprong ligt vermoedelijk in Griekenland. De naam betekent sterke intense geur van tijm. Dit is een van de oudste en meest verbreide druivenrassen ter wereld. Temjanika is hetzelfde als de muscat blanc à petits grains. Temjanika heeft warmte nodig, liefst ook een lange droge herfst zodat de druiven langer kunnen hangen en meer suikers kunnen opbouwen. In Macedonië vind je het ras vooral in de Tikves-regio waar men er ook graag dessertwijnen van maakt.

De wijnen zijn bloemig en fruitig met een herkenbaar muskaataroma. Daarnaast herken je bij jonge wijnen ook vaak wat kruidigs en perzik, abrikoos, gedroogde pruimen en sinaasappel. Met wat meer oudering komen ook aroma’s van basilicum en zelfs wierook vrij. Macedoniërs zijn gek op dit ras en z’n wijnen en maken er ok graag een mooie florale witte wijn van. Op z’n best kan temjanika een kans zijn voor Macedonië door z’n potentie om er hier aromatische complexe droge witte wijnen met muskaataroma en fraicheur van te maken.

Drink ‘m bij lichte gerechten, wit vlees, vis of dessert, afhankelijk van of de wijn droog, halfdroog of zoet is.

Zilavka (žilavka, zhilavka)
Dit ras komt uit de streek rond Mostar en is het beroemdste Herzogovina-ras. In Macedonië wordt het in de warmere regio’s aangeplant: Veles, Tikves, Ovcepole en Strumica-Radovish. Zilavka rijpt laat, begin oktober. Zilavka kan full-bodied wijnen van hoge kwaliteit leveren. De wijn van zilavka is vol en notig, verfrissend met aangename aciditeit, sappig en fruitig met aroma’s van citroen, gemaaid gras en witte perzik. Drink ‘m bij zeevruchten, pasta, wit vlees, kaas en dessert. Het ras wordt soms ten onrechte verward met furmint.

Zupljanka (župljanka)
De naam betekent parochiaan. Het witte druivenras is een Servische kruising van prokupac (prokupec) en pinot noir en is inmiddels wijd verbreid in Macedonië. Jancis Robinson schrijft: “župljanka is een synoniem voor chasselas, maar de twee moet je niet verwarren.”

Zupljanka kenmerkt zich door een fijne fraicheur en het ras geeft volle wijnen. Geschikt voor visgerechten, oesters of gegrilde mediterrane groenten.

Overig wit
Daarnaast ook onder meer: chardonnay, grenache blanc, muscat ottonel, pinot gris / pinot grigio, riesling, sauvignon blanc, traminer, viognier, welschriesling (hier bekend als grasevina).

Rode druivenrassen

Kratosija (kratošija, primitivo, zinfandel)
Kratosija heeft veel synoniemen, onder andere tribidrag (in Kroatië) en morellone (Puglia), maar het druivenras is vooral bekend als primitivo in Zuid-Italië / Puglia en als zinfandel in de VS en zou qua DNA verwant zijn. Ook volgens Jancis Robinson zijn kratosija, primitivo en zinfandel hetzelfde.

Het ras kent een lange geschiedenis in Macedonië. Er wordt nu topkwaliteit van gemaakt.

Je kunt er fruitige Beaujolaisachtige wijnen van maken, maar ook krachtige wijnen à la Bordeaux met veel alcohol en een hoog bewaarpotentieel.

Drink ‘m bij BBQ of pittige kazen.

Plavac mali
Belangrijkste druivenras van Kroatië dat ook in Macedonië aangeplant wordt. De druif geeft rijke smakelijke wijnen met stevig alcoholpercentage en tannines. Aroma’s van bramen, zwarte kersen, peperig en kruidig.

Prokupec
Komt oorspronkelijk uit Servië. Het druivenras heeft een hoog suikergehalte en de wijnen zijn rood met kersenzuur.

Stanusina (stanushina, stanušina, stanušina crna, gradesh)
De oorsprong van stanusina ligt in Tikves waar het ras wijd verbreid is. Voor de druifluis bestond het ras hier al en het was toen het belangrijkste ras in deze regio. Duurzaamheid, hardheid is z’n belangrijkste voordeel. Het ras kan alles aan. Het druivenras kan een hoge kwaliteit geven, mits men veel aandacht besteed aan de wijnstokken en trossen en er in de wijngaard streng geselecteerd wordt.

Stanusina geeft volgens de Macedoniërs bleekrode wijnen, maar met een goede extractie en een hoge zuurgraad die een mooie fraicheur en een zekere verfijndheid aan de wijn geeft. Fris, elegant, frambozen, zijdezachte tannines en een uitzonderlijke verkwikkende zuurgraad worden geroemd. Opvallend genoeg noemt Jancis Robinson juist het gebrek aan zuren als probleem, naast gebrek aan body en textuur. Een reden om kratosija volgens haar te blenden met prokupac en/of kratosija.

De wijn komt jong gedronken het best tot zijn recht. Dan is de wijn lekker fruitig met aroma’s van aardbei en framboos. Serveer de wijn wat koeler (10-16 graden) en drink ‘m bij niet al te stevige gerechten, sla, het Balkan-gerecht sarma, gevulde paprika.

Popova Kula is een van de grote voorvechters van dit ras. Het eigenzinnige wijnhuis maakt er wit, rosé en rood van.

Vranec
Vranec is het belangrijkste rode druivenras in Macedonië. Maar liefst de helft van de rode aanplant bestaat uit vranec. Het werd in 1950 in Macedonië geïntroduceerd door Prof. Dr. Dragan Nastev die het ras in Skopje aanplantte. Vranec is een echt Balkanras dat de mentaliteit van de lokale bevolking goed weerspiegelt, warm en krachtig. Het woord vranec betekent zoiets als sterk zwart paard. Wijnen van vranec krijgen daardoor de associatie van kracht, potentie en succes. Maar vranec (vran) betekent ook zwart en dat is de reden waarom de donkere wijnen van dit druivenras bekend staan als de zwarte wijn van Macedonië. Het ras kenmerkt zich door extreem hoog aandeel anthocyanen. Het ras is geweldig op zichzelf, maar is ook een perfecte blendpartner voor cabernet sauvignon, merlot en syrah.

Wijnen van vranec hebben een diepe donkere kleur en aroma’s van rijp fruit. De wijn is vol en heeft een goede structuur en balans. Jonge wijnen zijn paars en smaken naar aardbeienjam en wilde bessen. Ze hebben ferme tannines en kunnen goed rijpen op eikenhouten vaten. Met de jaren wordt de structuur zachter en gaan de aroma’s over in gedroogd fruit en cacao. In de buurt rond Skopje krijgt de druif meer zuren, terwijl in Tikves bouwt meer suiker op waardoor de wijn daar ronder en voller wordt.

Vranec is lekker bij stevige gerechten met rood vlees en wild, BBQ en gerookt vlees.

Overig rood
Daarnaast ook onder meer: cabernet franc, cabernet sauvignon, carmenère, kadarka, merlot, montepulciano, muscat blanc à petits grains, muscat frontignan, muscat trollinger (muscat hamburg), petit verdot, pinot noir, sangiovese, syrah.

 

Proost!
На здравје! Na zdravje!

 

 

Dag 2 studiereis Macedonië: Tikves Winery


Wow. Geweldige wijnen en ontvangst van de grootste wijnproducent van Macedonië: Tikves Winery.

Imposante cijfers. 45 miljoen flessen, waarvan 500.000 premiumkwaliteit. 4.000ha wijngaard (1.000 eigen en 3.000 ingekocht). Wijnen van 30 druivenrassen. 50% wordt geëxporteerd.

De wijngigant is net aan het oogsten. Dat doen ze tot 12 uur en niet op het heetst van de middag. Er komt steeds meer aandacht voor terroir en er wordt steeds strenger geselecteerd. Kwaliteit heeft aandacht, de bulkwijnen zijn eruit. Het bedrijf is er trots op dat het als enige Balkanwijn 90+ punten van Parker kreeg. Wijnmaker Marko Stojakovic studeerde in Bordeaux en Montpellier en werkte bij diverse Franse wijnhuizen. Sinds 2010 versterkt hij het team van Tikves.

We proeven jonge vergistende oogst.

  • Lekkere bloemige 2014 Rkaciteli. Fris. Bloemig. Kweepeer. Zachte zuren. Verfrissend bittertje. Tropisch.
  • 2014 Temjanika met een klein zoetje.
  • 2014 Alexandria white van 75% chardonnay en 25% frisse riesling. Frisse combi die werkt.
  • 2014 Grenache blanc. Hier zit ook een klein beetje grenache gris bij. Fris met een amandelbittertje.
  • Alexandria rosé van 40% pinot noir, 40% merlot en 20% cabernet.
  • 2013 Bela Voda white van grenache en chardonnay. Dik en vol.
  • Mijn witte favoriet: waanzinnig mooie volle en complexe Barova white 2013 van grenache blanc en chardonnay met 5 maanden houtrijping, van vulkanische bodem op 600m hoogte. Complex. Balans, Vol, dik en romig. De 2014 is net wat frisser.
    Verschil tussen Bela Voda en Barova is het terroir. Dat van Barova wint het duidelijk.
  • We proeven ook de 2014 chardonnay van Domaine Lepovo, een ‘boutique winery’ met wijnen van zandbodem voor de lokale markt. Wat neutraal.
  • 2013 Merlot. Zacht, fruitig en sappig.
  • 2013 Cabsauv. Fruitig en licht en iets meer structuur dan de merlot.
  • 2013 Alexandria Cuvée van vranec, merlot en cabsauv. Mist wat spanning en zuren.
  • Mijn rode topper: 2013 Vranec Special Selection. Heel mooi! Stevig, donker fruit, koffie, goede fraicheur en concentratie.
  • 2012 pinot noir van Domaine Lepovo bekoort me niet.
  • Bela Voda red van plavec en vranec. Bijna zoet en weinig zuren. Rijp. 15 maanden hout.
  • Barova red van kratosija en vranec.
  • We sluiten af met een dikke volle Grand Cuvée Domaine Lepovo 2013 van 60% vranec, 30% cabsauv en 10% merlot.

Daarna een mooie lunch met door ons geselecteerde wijnen die laten zien dat de wijnen het ook aan tafel geweldig doen. Afsluiter met 1962 sipon (= furmint) en een brandy uit 1971.

Leuk om te horen trouwens dat Tikves ook trainingen voor sommeliers doet in eigen land. En ze houden op tv Food & Wine shows en schrijven artikelen over dit onderwerp. Baanbrekend, want kennelijk was er in Macedonië tot voor kort nauwelijks aandacht voor wijn-spijs.

Import in NL: Univin.

Vinissima’s kleine wegwijzer naar inheemse Hongaarse druiven

Onder de titel “The brand new world of traditional winemaking” presenteerden de Hongaren hun wijnen gisteren. In een redelijke gevulde ambassade te Den Haag waren tien importeurs aanwezig om te laten proeven waartoe het hedendaagse Hongarije in staat is.

Rassendiscriminatie
Ik heb gisteren bewust aan ‘rassendiscriminatie’ gedaan. In de druivenwereld mag dat. Het is bekend dat Hongarije tegenwoordig met internationale (lees: Franse) druivenrassen succesvol mikt op de export. Chardonnay, sauvignon blanc, cabernet franc (de nieuwe specialiteit), merlot, pinot noir of syrah verkopen is vermoedelijker makkelijker dan hárslevelü of kékfrankos. Maar ik wilde gisteren vooral de inheemse rassen proeven. Dus liet ik bewust alle bekende druiven links liggen en ging ik op zoek naar het inheemse Hongarije. Noem het een ontdekkingstocht…

Communistisch juk
Dat Hongarije zo’n twintig jaar later het veertigjarige communistische juk van zich heeft afgeworpen en tegenwoordig heel verdienstelijke wijnen kan maken, was gisteren wel te proeven. Moderne wijnen in een authentiek jasje. Of authentieke wijnen in een modern jasje. Wat u wilt. In elk geval wijnen die appeleren aan een hedendaagse smaakstijl zonder stoffigheid of een ouderwets karakter. Ik proefde diverse witte druivenrassen, zoals de inmiddels al wat bekendere furmint en hárslevelü, de zenit, juhfark, irsai olivér, olaszrizling etc. Van de rode ging het me vooral om de kékfrankos en de kadarka. Hieronder een overzicht van de belangrijkste witte en rode Hongaarsde druivenrassen.

Olaszrizling (wit)
Olaszrizling (in Oostenrijk bekend als welschriesling, in Kroatië als graševina) is het meest aangeplante witte druivenras van Hongarije. Daar was gisteren weinig van te merken. Ik heb maar een enkele wijn van dit ras gevonden. Doet het goed met houtvergisting en/of houtrijping, maar met een frisse reductieve stijl geprononceerder met een amandelbittertje. Meestal wat neutraal, Granny Smith, citrus, witte peper. Rond het Balatonmeer, in Somló en Eger, maar eigenlijk overal in Hongarije te vinden. Top in Szent György Hill en Csopak.

Furmint (wit)
Furmint (als sipon ook in Slovenië en Kroatië, en als “Mosler’ in Burgenland) is ontegenzeggelijk de meest bekende inheemse druif van Hongarije. Maakt in het gebied Tokaj-Hegyalja – gebotrytiseerd – samen met hárslevelü en een beetje muscat lunel het belangrijkste deel uit van de blend voor de vermaarde edelzoete Tokaji Aszú en komt ook veel voor in Somló, waar de wijn mineraliteit vertoont. Doet het ook goed als droge witte wijn en komt goed tot zijn recht op vulkanische bodem. Tegenwoordig is er meer en meer aandacht voor de droge variant, vooral in Somló. Hoge zuurgraad, daardoor bewaarpotentieel. Complexiteit. Finesse. Appel. Peer. Soms citrus.

Hárslevelü (wit)
Het ‘lindenblaadje’ is samen met furmint de druif voor Tokaji Aszú. Het voegt body, rijkheid en florale aroma’s aan de blend toe. Komt in Somló (mineralig) en Villány-Siklos (zachtere geparfumeerde variant) ook als mono-cepagewijn voor. Zachte zuren. Florale tonen (lindenbloesem en lindenhoning). Grapefruit. Kruidig. Aromatisch.

Juhfark (wit)
Ik had nog nooit van dit druivenras gehoord. De vertaling is ‘schapenstaart’, naar de vorm van de druiventros. Voor de druifluis-ramp kwam dit ras overal in Hongarije voor, maar nu bijna alleen nog maar in op de vulkanische bodem van Somló die mineraliteit aan de wijn geeft. Full-bodied. Kalkachtig/mineralig. Gele steenvruchten. Vuursteen. Walnoot. Soms met agressieve zuren. Lange afdronk. Kan goed ouderen.

Kéknyelü (wit)
‘Kék’ is blauw in het Hongaars. Toch is dit geen blauw druivenras. Kéknyelü betekent ‘blauw steeltje’, omdat de druif een blauw steeltje heeft. Het ras was ooit wijdverbreid, maar komt nu bijna niet meer voor. Gevoelig dingetje, waardoor er weinig opbrengsten van zijn. Goede kéknyelü kan heel aromatisch zijn. Komt nu vooral voor in de Badacsonyi Kéknyelü.

Szürkebarat (wit)
De vertaling van ‘szürkebarat’ is ‘grijze monnik’. Dit is het synoniem voor pinot gris, een bekend ras dus. Het ras geeft vooral rond het Balatonmeer wasachtige wijnen met een goede structuur. Zijn lage zuurgraad kan soms was laffe wijnen opleveren, maar volle aromatische versies bestaan zeker ook. Bekendste is de Badacsonyi Szürkebarat, een rijke wijnen van de noordkant van het Balatonmeer. Komt ook voor in Mátra.

Irsai Olivér (wit)
Dit ras is een kruising van de ‘Poszonyi fehér’ (witte poszonyi) en de Csabagyöngye (parel van Csaba). Het werd in de dertiger jaren van de vorige eeuw als tafeldruif ontwikkeld. Ook bekend als Irsay Oliver. Pittig. Bijna muscaatachtig parfum. Licht en verfrissend met tropisch fruit. Milde zuren. Geeft op z’n best een makkelijk drinkbare druivige witte wijn. Jong drinken.

Traminer (wit)
De traminer kennen we als gewurztraminer. In de praktijk verstaan we onder traminer de wat minder aromatische en blekere variant die veel in Oost-Europa voorkomt. De naam komt van Tramin (Tremeno) in Alto Adige.

Cserszegi füszeres (wit)
Dit druivenras is een kruising van irsai olivér x traminer. Aromatisch. Floraal. Kruidig. Licht Komt vooral voor in Alföld, Etyek-Buda en ten Noorden van het Balatonmeer.

Királyeányka (wit)
Kruising tussen kövérszolo x leányka. Floraal en fruitig. Perzik. Elegante lichte wijn met mooie balans. Goede voorbeelden in Eger en Etyek.

Zenit (wit)
Zenit is een kruising uit 1951 van bouvier x ezerjó. Rijpt vroeg en geeft knisperfrisse fruitige wat neutrale wijnen. NB Hongarije kent meer kruisingen die allemaal met ze… beginnen, zo ook zefir (1983, leányka x hárslevelü, zacht en kruidig) en zéta (furmint x bouvier; stond vroeger bekend als orémus).

Zöldveltelini (wit)
Zöldveltelini is het Hongaarse synoniem voor de Oostenrijkse Grüner Veltliner.

Kabar (wit)
Ook bekend onder de ontwikkelnaam Tarcal 10. Vroegrijpende kruising tussen hárslevelü x bouvier. Recent geaccepteerd voor wijnen in Tokaj-Hegyalja.

Kékfrankos (rood)
De kékfrankos kennen we als Blaufränkisch uit Oostenrijk. Daar de nummer 2 na zweigelt, fureert kékfrankos in Hongarije als de nr. 1 bij de rode rassen. Fijne zuurgraad. Goede tannines. Kruidig. Bosfruit. Komt voor in (blends van) Eger en Szekszárd Bikavér.

Kadarka (rood)
Kadarka wordt een beetje verdrongen door de kékfrankos, maar beleeft momenteel een revival. In de communistische tijd met nadruk op massaproductie, verdween dit arbeidsintensieve laatrijpende ras, dat ook nog eens gevoelig is voor rot, bijna geheel. Nu geeft een vleugje kadarka een pittig en kruidig karakter aan de blends van Szekszárd Bikavér. Ooit de belangrijkste component voor de bekende ‘stierenbloed’ (Egri Bikavér), maar die wijn is op de exportmarkt wat in onmin geraakt. Komt tegenwoordig ook weer voor in Eger. Lichte kersenrode kleur. Meestal lage tanninegraad, maar pittige zuren. Rood fruit, kersen, pruimen. Een beetje vergelijkbaar met een pittige pinot noir. De druif geeft soepele wijnen, maar kan goede kwaliteit leveren bij lage opbrengsten en als hij in toom gehouden wordt. In Bulgarije gamza genoemd.

Menoir (rood)
Menoir is de nieuwe naam van kékmedoc (Médoc noir). Het druivenras kwam rond1900 inHongarije (Eger) na de druifluisepidemie. Het is een gevoelig druifje met dikke vruchten maar een dunne schil. Daardoor is het ras gevoelig voor edele rotting. De menoir rijpt vroeg en heeft een geparfumeerde neus. De wijn van menoir is aromatisch en heeft niet zelden een alcoholpercentage boven de 13%. Wijn van menoir is meestal lichtrood, maar onder goede (terroir)omstandigheden geeft menoir een mooie diepe kleur.

Tokaji Aszú
Dit is natuurlijk geen druivenras, maar een fameuze wijn. Verdient hier toch een plaatsje, omdat de wijn ooit zo beroemd en geliefd was. Een echte koningswijn die door de rijken der aarde werd geprezen en gedronken. Napoleon schijnt er ook dol op geweest te zijn.

Deze dessertwijn komt uit het wijngebied Tokaj-Hegyalja, oftewel Tokaj. Tokaj heeft een ideaal microklimaat voor het ontstaan van de edele schimjmel botrytis cinerea. Tokaji Aszú wordt volgens een speciale methode vervaardigd. ‘Aszú’ is Hongaars voor “uitgedroogd”. Men gebruikt druiven die door de lange droge herfst en de edele rottingzijn uitgedroogd en aangetast. De overrijpe druiven haalt men pas – een voor een met de hand geselecteerd! – in oktober/november van de wijnstok als ze ingedroogd zijn, waardoor een sterke, geurige honingzoete wijn ontstaat. Bij de Tokaji Aszú staat op het etiket het aantal ‘puttonyos’ vermeld dat voor de productie werd gebruikt. Een puttony is een mand van25 literdie de druivenplukker op zijn rug draagt en waar hij de aangetaste druiven in verzameld. De druiven in de manden worden toegevoegd aan de most. Zo krijgt de Tokaji Aszú zijn puttonyos-gehalte. Deste meer puttonyos, deste zoeter en krachtiger de wijn. De gradatie loopt van 3 tot 6 puttonyos, waarbij 3 puttonyos 60-90 gramsuiker bevat en 6 puttonyos 150-180. Daarboven bestaat nog de term Aszú-Eszencia (meer dan180 gramsuiker) en pure mierzoete en exclusieve Eszencia (meer dan450 gramsuiker). De zo ontstane wijn wordt gefilterd en tenminste vier jaar, meestal zes jaar, in ‘gönci’, vaten van136 liter, bewaard. Daarbij oxideert de wijn verder en ontstaat een onmiskenbaar bouquet. Tokaji Aszú is altijd een blend van voornamelijk furmint, aangevuld met hárslevelü en een beetje muscat lunel.

Geproefd…
Tot slot nog enkele wijnen die ik geproefd heb.

  • 2011 Budai Aligvárom uit Etyek-Buda van Nyakas [importeur: Miranda Beems]: vol, rijp fruit, bittertje, aromatisch. Van chardonnay, irsai olivér en rizling silvani.
  • 2008 Diokút Hárslevelü uit Tokaji van Béres [importeur: Miranda Beems]: Sauternes-neus, honing, gedroogde abrikoos, vol, toch mooi droog.
  • 2009 “J” uit Nagy-Somló van Royal Somló [importeur: Miranda Beems]: aromatisch, aangenaam bittertje.
  • 2009 Tavoli Világ uit Sopron van Pfneiszl [importeur: Miranda Beems]: rariteit van shiraz, carmenère, malbec, zinfandel en sangiovese. De wijnmaakster heeft markante druivenrassen gebruikt van de wijnlanden waarin zij stage liep. Lekker.
  • 2003 Tokaji Aszú 6 puttonyos van Sauska [importeur: Miranda Beems]: mooie donkere tint. Vol, rijk, zoet,222 gram suiker/liter, maar nergens overdaad, zelfs elegant met een prachtige zuurgraad. Tokaji Aszú zoals hij hoort te zijn!
  • 2009 juhfark uit Somló van Tornai [importeur: Imperial]: droog, aards, honing, maar met een bijna Sauternes-achtige neus.
  • 2010 zenit uit Somló van Tornai [importeur: Imperial]: volle neus, bijna gewurztraminer, zoetje. De zwarte basaltbodem geeft hier veel kwaliteit aan de druif.
  • 2005 Soproni Frettner uit Sopron van Weninger Pincészet [importeur: Imperial]: blend van kékfrankos, merlot en syrah. Een jaar hout, deels nieuw. Krachtige kruidige neus, zwarte kersen, bramen, goede balans.
  • 2009 Szürkebarat uit Balatonmelleke van Bussay Pince [importeur: Awijn]: droog, 9 maanden hout, vergelijkbaar met een houtgelagerde chardonnay.
  • 2009 Kékfrankos uit Szekszard van Peter Vida [importeur: Awijn]: fris, fruitig, weinig tannine, zacht en sappig.
  • 2009 Kadarka uit Szekszard van Peter Vida [importeur: Awijn]: licht, elegant, weinig tannine, kruidig, pepertje. Aangenaam gekoeld.
  • 2008 Badacsonyi Kéknyelü uit Badacsonyi van Matias [importeur: Kastelijn]: 18 maanden nieuw Hongaars eiken, vanille, goede balans.
  • 2008 Pécsi Jégbor Hárslevelü uit Pécsi van Matias [importeur: Kastelijn]: ijswijn! 9% alcohol.280 gram suiker/liter. Meloen. Abrikoos. Frisse zuren, aangenaam zoet met mooie balans.
  • 2009 Király Öcsi uit Tokaj van Erzsébet Pince [importeur Prowines]: 10% late oogst met edele rotting, expressieve wijn met oxidatieve rijping op foeders, bijzonder, lekker bij ganzenleverterrine.
  • 2010 Tokaji Furmint Late Harvest uit Tokaji van Arvay Winery [importeur: De Kruijf]: beetje botritys,80 gram suiker/liter, elegant, mooie zuren, fris, fruitig.
  • 2009 Tokaji Istenhegy Furmint uit Tokaji van Arvay Winery [importeur: De Kruijf]: 14 maanden houtrijping, chardonnay-achtig, dik, vol, mooie toasting maar mist wat zuren.
  • 2011 Rosé Kékfrankos uit Bataapi van Tuzko Birtok [importeur: De Kruijf]: donkerzalm, fris, fruitig, de beste rosé die ik proefde.
  • 2005 Late Harvest uit Tokaji van Oremus [importeur: Le Vin en Direct]: van furmint,dik, vol, 40% botritys en 60% late oogst, mist wat zuren.
  • 2007 Tokaji Aszú 3 puttonyos en 2004 Tokaji Aszú 5 puttonyos van Tokaj Kereskedohaz [importeur: Schouten wijn]: mooie elegante Tokaji Aszú met resp. 11,5 en 13% alcohol.

Al met al weer een bijzondere en interessante middag waarbij ik weer eens een aantal onbekende(re) druivenrassen kon proeven.

Proost! Egészségedre!

Slovenië: klein wijnland in opkomst

Wat is uniek aan Sloveense wijnen? Volgens Jancis Robinson is dat een combinatie van rijpe druiven met een aanvaardbaar alcoholpercentage.
Slovenië kent een oude wijntraditie. De Kelten maakten er al wijn, lang voordat de Romeinen dat deden. En in de Middeleeuwen waren het de monnikken. Rond 1830 kwamen internationale druivenrassen naar het land. Na de 2e wereldoorlog, in de communistische tijd, was wijn maken voorbehouden aan coöperaties en werden hoge rendementen gehaald. Ondanks dat werden al in de ’70-ger en ’80-ger jaren van de vorige eeuw mooie witte wijnen gemaakt, vooral in Podravje. Nu is het land twintig jaar onafhankelijk (sinds 1991) en behoort het sinds 2004 tot de EU. Wijnmaken is sinds die tijd sterk verbeterd en de productie daalt.

Furmint en refosco
De nummer 1 bij de witte druivenrassen is de welschriesling (ook wel riesling italico genoemd. Ondanks die toppositie, is dit druivenras echter niet echt toonaangevend. Welschriesling eindigt namelijk vooral in blendwijnen en is daardoor redelijk onzichtbaar. De furmint, die we in Nederland vooral kennen uit Hongarije, is zonder twijfel de belangrijkste witte druif. Bij rood is refosco de nummer 1. De kwaliteit daarvan is de laatste tijd sterk verbeterd en het aandeel kwaliteits- en premiumwijnen (‘vrhunsko’) stijgt. De verdeling tussen witte en rode druiven was 75%-25% en is nu al zo’n 60-40%, maar dat zou wel nog meer kunnen veranderen, want rood wordt steeds populairder. 

Drie wijngebieden
Er zijn eigenlijk vier wijngebieden, maar drie daarvan zijn het belangrijkste.
Podravje (Drava-vallei) in het noordoosten heeft een continentaal klimaat met strenge winters, warme zomers en een lange herfst. Finesse en aroma zijn hier de trefwoorden. Het gebied biedt voldoende koelte voor sauvignon blanc met expressieve aroma’s.
Posavje (Sava-vallei) in het zuidoosten is minder belangrijk en heeft weinig internationale bekendheid. Hier worden veel eenvoudige blendwijnen gemaakt, maar ook een soort ‘schilcher’ (blend van wit en rood). Goede wijnen van blaufränkisch (moidra frankinja) en rumeni muscat.
Primorska aan de kust in het westen, tegen de Italiaanse grens, is momenteel het meest trendy wijnbegied van Slovenië. Dat heeft ook z’n weerslag op de wat hogere prijzen. Er zijn vier deelgebieden: Koper, Karst, Vipava en Brda (dat op het Italiaanse Collio lijkt). Het gebied levert ‘full bodied’ wijnen met mooie aciditeit; de invloed van de nabije Alpen laten zich wat de zuurgraad betreft gelden. Daarnaast is er ook mediterrane invloed. Dat geeft een interessante mix van koelte en warmte, van wijnen met aangename zuren en meer structuur. Na refosco is merlot hier de belangrijkste rode druif. Hier vind je ook de meeste goede rode wijnen uit het land.

Proeverij
Tijdens de Masterclass van Frank Smulders en Robert Gorjak proefden we de volgende wijnen:
1)      2011 Stajerska Slovenija, Podravje, furmint, Ella Hill, p&f Wineries:
Furmint heeft normaal meer zuren, maar omdat 2011 zo’n rijp jaar was, zijn de zuren in deze wijn wat toegankelijker. Mooie volle frisse wijn met fijne zuren. Mineralig. Wat bloemig in de afdronk. Zuiver.
De furmint doet in verte aan chenin blanc denken vanwege de hoge zuurgraad, maar het druivenras geeft ook soms een licht zepige afdronk en wat appelige tonen. Wijnen van furmint kunnen goed rijpen en kunnen veel complexiteit ontwikkelen. Primair fruit bij jeugdigheid, in het middenstuk wat moeilijk, maar daarna weer heel mooi. Dus zowel jong als ouder. In Slovenië geeft furmint wat meer aroma’s van peer. Chenin blanc is in vergelijking wat bloemiger.
2)      2010 Stajerska Slovenija, Podravje, Sipon, Dveri-Pax.
Sipon is synoniem voor furmint. Off-dry. Bittertje. Zuiver. Wat bloemig. Peer. Deze wijn komt uit het gebied rond Jeruzalem waar de beste furmints vandaan komen. De wijn is mooi vol, heeft rijp fruit en een aangename zuurgraad. Mooie wijn en extra mooi omdat 2010 een moeilijk jaar was
3)      2010 Brda, Primorska, rebula, Erzetic.
Dit druivenras kennen we als rebola uit Noord-Italië. De wijn komt uit een warmer gebied en heeft zachte zuren. Licht bloemig. Bittertje met bijna grappa-achtig alcoholaroma. Deze wijn heeft een lagere zuurgraad dan wijn 1 en 2. Rebola heeft normaal weinig alcohol met hoge zuurgraad. Het druivenras vraagt ook meer zon en warmte als furmint, maar houdt wel een zekere zuurgraad vast. Rebola is ook goed in blends. Dan brengt bijvoorbeeld chardonnay body en rebola zorgt voor frisheid en een wat lager alcoholpercentate.
4)      2011 Stajerska Slovenija, Podravje, sauvignon Pullus, Ptujska klet.
In Podravje in het noorden is sauvignon blanc een belangrijk ras is. Het gebied grenst aan Steiermark in Oostenrijk waar ze ook veel sauvignon aanplanten. Dat kan daar omdat de wijngaarden hoger in de heuvels liggen. In Podravje vind je een meer Oostenrijks-Sloveense stijl die het midden houdt tussen de klassieke strakke Franse stijl en de bijna agressieve aromatische stijl uit Nieuw-Zeeland. De wijn is stuivend, kalk-mineralig met goede zuren, mid-aromatisch en een bittertje.
5)      2010 Vipava Valley, Primorska, Zelen, Guerila.
De enige wijn die we proeven van het druivenras zelen. Dat is de enige inheemse druif van Slovenië. Zelen betekent groen. Het ras beslaat slechts twee procent van de aanplant in het wijngebied. Vol, aromatisch, floraal, perzik zijn de typerende kenmerken voor dit ras.
6)      2009 Stajerska Sloveija, Podravje, renski rizling, Kupljen.
Hoge zuren. Lijkt niet op Elzas (molliger) of Duitse stijl (strakker). Wel heel herkenbaar riesling. Mineralig, honing en wat minder zuren dan de Duitse zuren. De 14% alcohol haal je er niet uit.
7)      2009 Brda, Primorska, Staja Brajda belo, Scurek.
Vol, bittertje. Blend van regionale variëteiten. Houtrijping. Warm jaar en zachte zuren. Goed geïntegreerd hout. Warm klimaat en warm jaar, dus de 13,5% alcohol valt mee en de wijn is evenwichtig gebleven. Eetwijn. Kan nog rijpen.
8)      2008 Slovenska Istra, Primorska, refosk Capris, Vinakoper.
Van refosco. Dit ras geeft vaak aardse/gronderige wijnen en heeft geen heel toegankelijk karakter. Je moet refosco liefst rijp plukken. Weinig tannines en diepe kleur zijn kenmerken van refosco. Deze wijn is diep paarsrood. Fruitige neus met wat vegetale aardse tonen. Soepel met voldoende kracht en goede zuurgraad. Vegetaal. rood fruit en groene kruiden.
9)      2007 Brda, Primorska, merlot Bagueri, Vinska klet Goriska Brda.
Zoet jamachtig fruit in de neus, maar ook wat mintachtig en paprika. Rijp fruit. In een warm klimaat als hier, loop je het risico dat je met merlot vaak een hoog alcoholpercentage krijgt. Hier 14,5% alcohol. Geeft hier ook wat extra zoetheid aan de wijn, maar toch biedt deze wijn voldoende fraicheur en structuur.

Een kleine stemming onder de aanwezigen wees wijnen 1, 4 en 7 als winnaars uit.
Daarnaast stonden op de proeftafels nog veel boeiende wijnen. Ik maak daar even een kleine selectie uit:

  • Dveri-Pax, 2010 sipon/furmint. Mooi aromatisch, droog, aangename bitters.
  • Conrad Fürst & Söhne, 2011 Pod Stolpom. Droge van 55% furmint, 25% sauvignon, 20% pinot blanc. Topjaar. Net uit vat en op fles. Rijper en krachtiger dan 2010. Volle neus, rijp geel fruit, zuiver, dik.
  • Marof Winery, 2009 sauvignon blanc. Vol, krachtig, anderhalf jaar houtrijping (!). atypisch maar mooi.
  • Ptujska klet, 2011 Pinky chick. Leuke ‘semi sweet’rosé van blauer kölner en pinot noir met grappige naam. Mooi, fris, fruitig met klein zoetje.
  • Radgonske gorice, 2007 Zlata radgonska penina. Een mousserende extra dry rosé van pinot noir. Fris, licht, elegant met zachte zuren, elegant zoetje en ca.13 gram dosage.
  • Verus Vineyards, 2011 furmint. Mooie volle wijn van furmint.
  • Selected Wines Bordon, 2010 malvazija. Aangename aromatische wijn met zachte zuren.
  • Selected Wines Bordon, 2010 merlot. Caramel, gebrande suiker, van op stromatten ingedroogde (passito-methode) merlot-druiven. Tachtig gram restsuiker. Bijzonder.
  • Erzetic Visnjevik. Bijzondere wijnen van jonge ambiteuze wijnmaker. Hij gebruikt de amfora-methode die als ‘qvevri’-wijnen (spreek uit: kwee-rie) ook in bijvoorbeeld Georgië bekend zijn. Dat is een 1000 jaar oude traditie waarbij wijnen in grote ronde aardenwerken amfora onder de grond bewaard worden. De amfora verschillen in grootte en kunnen enkele honderden op zelfs 3.000 liter wijn bevatten. De amfora blijft soms wel een half jaar of een jaar onder de grond. Het resultaat is een donkergele wijn met notige en oxidatieve aroma’s die doet denken aan bijvoorbeeld sherry of savagnin uit de Jura (Arbois). Zeker bijzonder. Of je ervan houdt, is een kwestie van smaakvoorkeur…
    Ik proefde o.a. de 2008 sivi pino amfora van pinot gris. De wijn heeft één jaar amfora-rijping gehad en is daarna 15 maanden in nieuwe eiken vaten gegaan (Sloveens, Italiaans en Kroatisch hout). Boeiende volle wijn. De 2008 amfora belo is van 80& ribolla gialla en 20% pinot blanc. Ook hier in amfora, maar iets minder, namelijk zes maanden. Dit geeft de wijn een licht oxidatief karakter. De 2008 cabernet sauvignon amfora heeft na één jaar amfora nog 18 maanden houtrijping gehad. In deze vegetale wijn is grappig genoeg veel minder van het oxidatieve amfora-karakter te proeven, in witte winen deste meer.
  • Guerila, 2009 nika. Een zoete passito-wijn van ingedroogde merlot en cabernet sauignon.200 gram restsuiker. Elegant. Rozenbottel. Mist wel wat zuren, maar toch aangenaam.

Volgens Smulders is de Sloveense sauvignon commercieel gezien vermoedelijk het interessantst. De amfora-wijnen zijn boeiend, maar zijn moeilijk voor veel wijnliefhebbers, vermoed ik. Mij bevielen zelf de frisse witte wijnen het meest, vooral die van furmint.

Al met al een boeiende proeverij van een voor velen nog onbekend wijnland. Maar Sloveense wijnen hebben zeker potentie. Nu nog werken aan bekendheid…